نوآوری همیشه بهعنوان نیروی محرک تحولات بزرگ در جوامع بشری شناخته شده است. از اختراعات علمی و پیشرفتهای فناوری گرفته تا ابداع مدلهای نوین در حوزههای مدیریت، اقتصاد و علوم اجتماعی، نوآوری همواره نقشی بنیادین در بهبود کیفیت زندگی ایفا کرده است. اما یکی از بارزترین و تأثیرگذارترین جلوههای نوآوری، نوآوری اجتماعی است. این نوع نوآوری به شکلی خلاقانه و مؤثر به مسائل اجتماعی پرداخته و تلاش میکند با استفاده از راهحلهای نوین، چالشهای اجتماعی را حل کند و در عین حال روابط اجتماعی و ساختارهای جامعه را بهبود بخشد.
کتابی که در دست دارید، نتیجه برگزاری ۹ گفتگوی تخصصی در محورهای مختلف نوآوری اجتماعی است که در قالب فعالیتهای جنبی «جایزه نوآوری اجتماعی جانا» برگزار شدهاند. این گفتوگوها با حضور کارشناسان و صاحبنظران برجسته حوزه نوآوری اجتماعی، به بررسی موضوعات اساسی و راهبردی در زیستبوم نوآوری اجتماعی پرداخته است. این موضوعات که بهعنوان اولویتهای مهم این حوزه شناخته میشوند، از جمله کارآفرینی اجتماعی، ارزیابی اثرات اجتماعی، سرمایهگذاری اجتماعی، نقش زنان در کارآفرینی اجتماعی، و نوآوری شهری و اجتماعی هستند.
این کتاب، علاوه بر آنکه بر تلاشهای گروهی از پژوهشگران و محققان در حوزه نوآوری اجتماعی تأکید دارد، همچنین به همت افرادی چون دکتر حسین خسروی، دکتر صابر خسروی و سرکار خانم نفیسه شاهینوری به غنای خود افزوده است. بدون همراهی این عزیزان و استادان و صاحبنظران دیگر که دانش و تجربه خود را در اختیار ما قرار دادند، این اثر بهطور کامل و جامع به ثمر نمینشست.
در دنیای امروز، نوآوری اجتماعی نه تنها یک انتخاب بلکه یک ضرورت است که برای پیشبرد جوامع به سوی آیندهای بهتر باید به آن توجه شود. این کتاب تلاش کرده است تا نه تنها دانش و بینش موجود در این حوزه را بهروز کند، بلکه فضایی برای بحث و تبادل نظر گستردهتر در زیستبوم نوآوری اجتماعی ایران فراهم آورد. امید است این مجموعه بتواند بهعنوان منبعی کاربردی برای پژوهشگران، فعالان و سیاستگذاران این حوزه الهامبخش باشد و نقشی مؤثر در توسعه این زیستبوم در کشور ایفا نماید.
همانطور که در کتاب اشاره شده، نوآوری اجتماعی با ایجاد فضایی برای همکاری و همافزایی میان بخشهای مختلف جامعه، میتواند آیندهای پربارتر و عادلانهتر برای تمامی اعضای جامعه رقم بزند. امیدواریم این کتاب، آغازگر گامی مثبت در مسیر تحولات اجتماعی پایدار و سازنده باشد.
جایزه نوآوری اجتماعی جانا؛ پلی به سوی آیندهای نو
در دنیای امروز، نوآوری اجتماعی به یکی از مهمترین ابزارها برای حل مشکلات پیچیده اجتماعی تبدیل شده است. در ایران، جایزه نوآوری اجتماعی «جانا» به عنوان یک گام مهم در شناسایی و ترویج نوآوران اجتماعی شناخته میشود که توانستهاند با استفاده از ابزارها و روشهای نوین، تغییرات مثبت و مؤثری در جامعه ایجاد کنند. این جایزه نه تنها بر اهمیت نوآوری اجتماعی تأکید دارد بلکه به عنوان یک کاتالیزور برای تحولات اجتماعی عمل میکند که میتواند به بهبود کیفیت زندگی افراد و جوامع کمک کند.
نوآوران اجتماعی؛ رهبری تحول اجتماعی
نوآوران اجتماعی، افرادی هستند که به منظور حل مشکلات اجتماعی از رویکردهای خلاقانه و مبتنی بر فناوری استفاده میکنند. این افراد با شناخت عمیق از نیازهای اجتماعی و تکیه بر علم و دانش روز، به دنبال راهحلهای پایدار و مؤثر برای چالشهای اجتماعی میگردند. در سالهای اخیر، نسل جدیدی از کنشگران اجتماعی ظهور کردهاند که با استفاده از فناوریهای نوین و مدلهای کسبوکار اجتماعی، توانستهاند فعالیتهای خود را با کارایی بیشتری پیش ببرند و اثربخشی بیشتری در جامعه داشته باشند.
ظهور استارتآپها و کسبوکارهای اجتماعی بهویژه در حوزههایی همچون محیط زیست، آموزش و سلامت، نشاندهنده پتانسیل بالای نوآوری در حل مسائل اجتماعی است. این کسبوکارها با تمرکز بر تأمین نیازهای اساسی جامعه، توانستهاند نه تنها مشکلات اقتصادی را کاهش دهند بلکه باعث ایجاد تغییرات مثبت در ابعاد فرهنگی و اجتماعی شوند.
نقش دولت در تسهیل نوآوری اجتماعی
یکی از چالشهای مهم در مسیر رشد و توسعه نوآوری اجتماعی، موانع قانونی و اداری است. در بسیاری از کشورها، دولتها با ایجاد زیرساختهای قانونی مناسب و حمایتهای مالی، زمینه را برای رشد کسبوکارهای اجتماعی فراهم کردهاند. در ایران نیز، ضرورت تسهیل و تسریع در تدوین قوانین جدید برای حمایت از نوآوران اجتماعی امری اجتنابناپذیر است. دولت باید بهجای مداخله مستقیم، به نهادهای اجتماعی و کسبوکارهای نوآور کمک کند تا از طریق زیرساختهای قانونی، مالی و تکنولوژیکی به توسعه خود ادامه دهند.
حمایت از اقتصاد دانشبنیان؛ زمینهساز نوآوری اجتماعی
یکی از محورهای کلیدی در حمایت از نوآوری اجتماعی، تقویت اقتصاد دانشبنیان است. در این راستا، قوانین مربوط به حمایت از استارتآپها و مؤسسات دانشبنیان میتواند بهعنوان یک ابزار کارآمد برای تسهیل روند رشد این کسبوکارها عمل کند. در ایران، این قوانین بهویژه در زمینه ایجاد ارتباط بین نهادهای نوظهور و ساختارهای اداری، بسترهای مناسبی را برای رشد اقتصاد دانشبنیان فراهم کردهاند.
با توجه به روندهای جهانی در حوزه حمایت از نوآوری اجتماعی و کسبوکارهای دانشبنیان، دولت باید به دنبال تدوین و اجرای قوانین جامعتری باشد که بتواند زمینه را برای رشد این کسبوکارها در حوزههای مختلف اجتماعی فراهم کند.
نوآوری در ارائه خدمات اجتماعی؛ از آموزش تا سلامت
در حال حاضر، بیشتر فعالیتهای اجتماعی بر ارائه خدمات در زمینههایی چون آموزش، سلامت و آسیبهای اجتماعی متمرکز هستند. اما با توجه به تغییرات اجتماعی و اقتصادی، نیازهای جدیدی در این بخشها بهوجود آمده است که لازم است به آنها توجه ویژهای شود. این نیازها شامل توسعه زیرساختهای آموزشی، ایجاد فرصتهای شغلی و تأمین مسکن برای اقشار مختلف جامعه است.
در این راستا، استفاده از نوآوریهای اجتماعی میتواند راهحلهایی مؤثر و پایدار برای حل این مسائل فراهم کند. بهویژه در شرایطی که منابع دولتی محدود است، تقویت مشارکتهای مردمی و افزایش تعامل بین دولت و بخشهای اجتماعی میتواند به گسترش این خدمات و بهبود کیفیت آنها کمک کند.
نوآوریهای اجتماعی؛ ابزارهایی برای مقابله با بحرانها
نوآوری اجتماعی در سالهای اخیر به ابزاری کارآمد برای مقابله با بحرانها تبدیل شده است. بهویژه در دوران بحرانهایی مانند همهگیری ویروس کرونا، شاهد بودیم که چگونه نوآوران اجتماعی با بهرهگیری از فناوری و روشهای نوین، توانستند به پاسخگویی به نیازهای فوری جامعه پرداخته و منابع و کمکهای مردمی را بهسمت حوزههای اولویتدار هدایت کنند. این تجربه نشاندهنده پتانسیل بالای نوآوری اجتماعی در مواجهه با بحرانها و چالشهای پیشبینینشده است.
حکمرانی اجتماعی و نوآوری؛ نیاز به بازتعریف
برای تحقق تحول جدی در حوزه مشارکت اجتماعی و نوآوری، لازم است که حکمرانی اجتماعی بازتعریف شود. ساختارهای سنتی که عمدتاً بر نظارت و مجوزدهی پیشینی متمرکز بودهاند، باید جای خود را به نهادهای توانمندساز و تسهیلگر بدهند. در این راستا، استقرار نظامهای اعتبارسنجی و ایجاد سازوکارهای شفافسازی میتواند به افزایش اعتماد عمومی به فعالیتهای اجتماعی و نوآوری کمک کند.
در این فرایند، رقابتهای نهادهای حاکمیتی با بخشهای اجتماعی باید کاهش یابد و در عوض، تعامل و همکاریهای استراتژیک میان دولت و نهادهای اجتماعی تقویت شود. این نوع همکاری میتواند به ایجاد راهحلهای مؤثر و پایدار برای مسائل اجتماعی کمک کند و جایگاه نوآوری اجتماعی را بهعنوان یک عامل کلیدی در تغییرات اجتماعی تثبیت کند.
نتیجهگیری؛ جایزه جانا؛ نماد تحول اجتماعی
جایزه نوآوری اجتماعی جانا بهعنوان یک گام پیشرو در معرفی و ترویج نوآوریهای اجتماعی در ایران، نقش بیبدیلی در تحولات اجتماعی دارد. این جایزه با شناسایی نوآوران اجتماعی و پشتیبانی از طرحها و ایدههای خلاقانه، زمینهساز تحولاتی مثبت و پایدار در جامعه ایران خواهد بود. با تکیه بر تجربیات موفق و تقویت زیرساختهای قانونی و مالی، میتوان شاهد رشد و توسعه بیشتر کسبوکارهای اجتماعی و نوآوریهای اجتماعی در کشور بود.
در آینده، امید است که نوآوری اجتماعی بهعنوان یک رویکرد کلیدی در حل مشکلات اجتماعی در ایران و سایر کشورهای در حال توسعه مورد توجه قرار گیرد و به بستری برای تحولات مثبت در جوامع تبدیل شود.
